Sólo algunas palabras tahitianas han pasado a ser de uso corriente en las lenguas occidentales, pero algunas expresiones muy características son utilizadas habitualmente por los extranjeros domiciliados en la Polinesia Francesa, como por ejemplo “aita pe’ape’a” que significa “todo va bien”. La palabra “popa’a” también se utiliza a menudo para referirse a los extranjeros.
Aunque el francés sea el idioma oficial, ¿por qué no familiarizarse con el tahitiano?
Generalmente para saludar a alguien, debe decir: “’Ia ora na” – “Hola”. Si la persona le pregunta “¿E aha tō ‘oe huru?”, es decir “¿Cómo está/s?” debe responderle “¡Maita’i!” – “Bien!”; o “¡Maita’i roa!” – “¡Muy bien!”; o también “¡Maita’i ri’i!”- “No va mal”
Si tiene que dar las gracias, dirá “Māuruuru” o “Māuruuru maita’i” para decir “se lo agradezco” y “Māuruuru roa” “para “muchas gracias”.
Al despedirse de alguien, debe decir “Nānā”- “Hasta la vista”
Para decir “sí” (un “sí firme y seguro), debe decir “’¡E!”. Y para decir “sí” (un “sí” probable, posible, poco convencido) dirá “’A”. Para decir “no” (de manera firme y convencida con imposibilidad de cambiar de parecer), dirá “¡E’ita!”. Y para decir “no” (de forma común y neutra), debe decir “’Aita”.
La glotal “’” se utiliza mucho en tahitiano. Es una consonante igual que las demás, aunque no esté representada por una letra del alfabeto sino por un apóstrofe. Se pronuncia insistiendo en la pronunciación de la sílaba siguiente. Atención también al uso o no de la consonante “h”, así como de las vocales, que deben pronunciarse alargadas cuando llevan un acento “ā, ē, ī, ō, ū”. Según la forma en que aplicará estas sutilezas de la pronunciación, el sentido puede cambiar completamente, lo que puede divertir mucho a los polinesios.
Unos ejemplos:
– “Te ua” quiere decir “la lluvia”; pero “Te hua” significa “el sexo”
– “’Ori” quiere decir “bailar/baile”, pero “Ori” significa “errar, vagabundear, ir sin rumbo”
– “Māmā” quiere decir “mamá”, pero “Mama” significa “abrir la boca, abrir las piernas…”
– “Te ū” quiere decir “la leche”, pero “Te hū” significa “pedo”
¡Le hemos avisado”
|
| ESPAÑOL | TAHITIANO |
|
| Bienvenido | maeva, manava |
|
| Hola | ‘ia ora na |
|
| Adiós | nana |
| Gracias | mauruuru | |
| Muchas gracias | mauruuru roa | |
| Sí | e, ‘oia | |
| No | ‘aita | |
| ¿Qué tal? | e aha te huru? | |
| Todo va bien, gracias | maita’i mauruuru | |
| No hay problema | ‘aita pe’ ape’a | |
| ¡Salud! | manuia! | |
|
| ¡Siéntese usted! | haere mai! |
| Marido, hombre | tane | |
| Esposa, mujer | vahine | |
| Bonito | nehenehe | |
| Grande | nui | |
| Bueno, bien | maita’i | |
| Cielo | ra’i | |
| Flor | tiare | |
| Isla | motu | |
|
| Mar | miti |
| Océano | moana | |
| Alimento | ma’a | |
| Antiguo lugar de culto | marae | |
| Canción | himene | |
| Danza tradicional | ori | |
| Tambor | pahu | |
| Danza en pareja | tamure | |
| Piragua tradicional | va’a | |
|
| Estatua esculpida | tiki |
| Feliz año | ‘Ia ora na i te matahiti ‘āpī | |
| Feliz y buen año 2020 | ‘Ia ora na ‘e ‘ia maita’i i te matahiti ‘āpī 2020 | |
| Mis mejores deseos | ‘Ia pū te ‘ae’ae | |
| Feliz Navidad | ‘Ia ‘oa’oa i te Noera | |
|
| Le deseo una feliz Navidad y muy buenas fiestas de fin de año | ‘Ia ‘oa’oa i te Noera ‘e ‘ia maita’i i te mau ‘ōro’a matahiti ‘āpī!” |
| Felices Pascuas | ‘Ia ‘oa’oa i te ‘ōro’a Pātate | |
| Feliz fiesta | ‘Ia ‘oa’oa i teie ‘ōro’a | |
| Feliz día, mamá | ‘Ia ‘oa’oa i tō ‘oe ‘ōro’a nō te mau māmā | |
| Fiesta de la madre | ‘Ōro’a nō te mau māmā | |
|
| Fiesta del padre | ‘Ōro’a nō te mau pāpā |
| Feliz cumpleaños | ‘Ia ‘oa’oa i to ‘oe mahana fānaura’a | |
| Cumpleaños (nacimiento) | ‘Ōro’a mahana fānaura’a | |
| ¡Enhorabuena! | Te ha’apoupou atu nei! | |
| ¡Bravo! | Pōpō! | |
| ¡Hurra! | Hūrō! | |
|
| ¡Guau! | ‘Ī ïa! “¡Guau! ¡Qué bonito [un paisaje, por ejemplo]! ‘Ī ïa!, ‘ua ha’aviti mai!” |
| ¡Sí! | Ī hī! / Ī hā! “¡Sí, he ganado! Ī hī!, ‘ua rē au!” | |
| ¡Fantástico, genial! | ‘Aita atu ai! (¡El paseo era fantástico! ‘Aita atu ai te tere ori hāere! ”/ “Esto es genial! ‘Aita atu ai, tā ‘oe mea!” | |
| | ¡Oh, Dios mío! | ‘Auē! “Oh, Dios mío!, es la primera vez que veo una langosta tan grande! ‘Auē!, ‘a tahi nei au ‘a ‘ite i te hō’ē ‘ōura miti rārahi mai teie te huru!” |
| ¡Uf! | ‘Ae! “¡Uf!, es demasiado pesado para mí! ‘Ae! Mea toihā roa ‘ino nō ‘u!” | |
|
| Felices vacaciones | ‘Ia maita’i i te fa’afa’aeara’a |
| ¡Páselo bien/Disfrute! | Fāna’o maita’i! “¡Disfrute de su fin de semana! Fāna’o maita’i atu i tā ‘oe hope’a hepetoma!” | |
| ¡Diviértase! | ‘Arearea maita’i! | |
| ¡Sea feliz! | ‘A ‘oa’oa! | |
|
| ¡No se desanime! | Tāpe’a te māna’o! |
| Le saluda atentamente… | Fa’ari’i mai te tāpa’o nō tō ‘u aroha | |
| Reciba mis más cordiales saludos | Fa’ari’i mai te tāpa’o nō tō ‘u manava tae | |
| Te mando un beso | Te ‘āpā atu nei | |
| ¡Un fuerte abrazo! | Te ‘āpā maita’i atu nei! | |
|
| ¡Feliz paseo! | ‘Ia maita’i te ori-hāere-ra’a! |
| ¡Feliz regreso! | ‘Ia maita’i te ho’ira’a | |
| Buen viaje | ‘Ia maita’i te terera’a | |
| Buena suerte | ‘Ia mānuia | |
| ¡Que Dios te bendiga! | ‘Ia ha’amaita’i mai te Atua iā ‘oe! | |
| ¡Que Dios te guarde! | ‘Ia tīa’i mai te Atua iā ‘oe! |